Heini Festirstein hevur sitið í koyristóli í 37 ár. Hann sigur, at nógv er broytt til tað betra í Føroyum, men at tað enn finnast grundleggjandi forðingar, sum framvegis gera, at fólk í koyristóli ov ofta verða stongd úti. – Arbeiðið er als ikki er liðugt. Tær størstu forðingarnar eru trappur og smalar hurðar. Tað ljóðar einfalt, men avleiðingin er stór, sigur Heini. Hann greiðir frá, at tað ofta er júst hetta, sum avger, um ein sleppur við. Og tá tað ikki er atkomuligt, verður tað ofta ikki til nakað. – Onkuntíð ber til at verða lyftur upp eftir trappum, um vinfólk hjálpa. Tað er ikki tað. Men tað kennist pínligt. Eg fái kensluna av at vera meira óhjálpin enn neyðugt, og eg føli meg standa til útstilling, tá eg skal berast upp og niður. Tí endar tað ofta við, at eg lati vera við at fara. Tað eigur ikki at vera soleiðis, sigur hann. Heini sigur, at hann verður javnan spurdur um ráðgeving, tá talan er um at gera bygningar og tænastur meira atkomuligar. – Seinast var eg biðin um at koma í Løgtingið, har skuldi gerast ein lyfta til talarastólin, so fólk í koyristóli eisini kunnu virka har. Eisini gistingarhús og matstovur hava ofta spurt um ráð, og tað vísir, at áhugin er til staðar at gera atkomuna betri. Og eg vil fegin hjálpa, tá eg kann.

Okkurt er betri enn einki

Sambært Heina er tó týdningarmikið at vera realistiskur – serliga tá talan er um gamlar og friðaðar bygningar. – Summastaðni ber ikki til at broyta nakað munandi, uttan at byggingin missir tað, sum hann er friðaður fyri. Og tað er eisini í lagi. Vit skulu verja mentanararvin. Men nógvastaðni hevði tað kortini borið til at gjørt okkurt, og her haldi eg, at vit mangan hava eina óhepna hugsan: antin skal alt vera 100% eftir øllum almennum leiðreglum, ella so verður einki gjørt. Tað er synd. Hann heldur, at tað ofta er betri at velja einfaldar, praktiskar loysnir, sum rigga í verki. – Heldur gera tað eitt sindur betri atkomuligt, enn als ikki atkomuligt. Eina loysn sum virkar, heldur enn eina perfekta loysn sum ongantíð verður veruleiki, sigur Heini. – Eitt gott dømi er gamli bókhandilin í Havn. Har eru trappur frammanfyri, men ein rampa er aftanfyri, so fólk í koyristóli eisini sleppa inn í bókhandlin og kafeina. Tað er ein praktisk loysn, sum virkar, og tað er nógv betri enn eingin loysn, sigur Heini. Annað dømi um friðaðan bygning, har atkomuloysnir eru góðar, er Tarv. Har er funnin ein loysn, sum tryggjar atkomumøguleikar uttan at skaða bygningin. Hann nevnir eisini, at hann sjálvur hevur havt størv, har bygningurin ikki var atkomuligur, arbeiðsplássið gjørdi tillagingar, so hann slapp inn – eitt nú við eini rampu við bakdyrnar. Í dag starvast hann á Føroya Tele sum hann dregur fram sum eitt dømi, tá atkoma verður hugsað inn frá byrjan. – Eg havi mítt egna parkeringspláss beint við dyrnar. Tað eru ongar gáttur. Fleiri av hurðunum fara sjálvar upp. Har er lyfta og eitt fittnesrúm við maskinum, gjørdar til fólk í koyristóli. Tað fær ikki verið betri, sigur hann. Heini býr nú í høvuðsstaðnum og ásannar, at nógv er blivið nógv betri. Men hann undrast framvegis yvir, at basalar forðingar enn eru til – eisini har loysnin er løtt at seta í verk. – Hví eru kantsteinar framvegis við so nógv fótgangarafelt? Og hvussu ber tað til, at handilsvirksemi fær loyvi at virka, tá gáttir og óneyðug trin gera, at ein partur av fólkinum ikki sleppur inn? Har eiga krøv at verða sett. Hann nevnir dømi í miðbýnum í Havn, har eitt lítið trin er nóg mikið til at ein ikki sleppur inn, hóast ein einfald tillaging hevði loyst trupulleikan. – Ein kundi til dømis lyft gonguteigin eitt sindur upp har, sum inngongdin er. Hotel Hafnia gjørdi eina slíka loysn fyri nógvum árum síðani, og í dag hugsar eingin um, at gonguteigurin er lyftur upp - tí tað riggar. Tað eru smáar, praktiskar loysnir, sum gera allan munin, sigur Heini. Hann vísir eisini á, at tað manglar almenn wc í miðbýnum, serliga tá tiltøk eru, so sum ólavsøka og mentanarnátt.Tað snýr seg nokk ikki bara um handicap wc. Ein kvinna í koyristóli fortaldi mær um New York. tá hon spurdi eftir handicap-wc í einum innkeypssentri, fekk hon svarið: “Øll wc eru handicap-wc.” Tað er júst tann hugsanin, vit mangla – atgongd skal vera standardur, ikki undantak.

Avmarkað mentanarlív

Eisini mentanarlívið er ikki altíð atkomuligt, sigur Heini og nevnir biograf sum dømi. – Um ein skal í biograf í høvuðsstaðnum, má tað ofta vera í lítla salinum. Man sleppur ikki inn í stóra salin í koyristóli. Tað er eitt lítið dømi, men tað sigur nógv, sigur hann. Tað er jú har teir nýggju filmarnir eru vístir. Ein annar trupulleiki sum er ov lítið raðfestur, er parkering. – Tað eru fleiri og fleiri avlamisbilar, men ikki fleiri avlamisparkering spláss. Tú kanst hava loyvi og bil, men finnur ikki plássið, har tað veruliga ber til at koma út og inn. Her skulu allar kommunur gera meira – bæði um talið av plássum og at tey verða brúkt rætt, sigur Heini. Afturat hesum mælir hann til, at ein skipað leið verður gjørd, har fólk kunnu melda forðingar inn og koma við loysnum . – Eg sakni ein hugskotsbanka har forðingar og uppskot verða savnað, og har onkur hevur ábyrgd av at taka tey víðari. Tað kundi verið MEGD, Brekumboðið ella ein óheft skipan. Týdningarmiklast er, at tað er lætt at brúka, og at góð hugskot ikki bara hvørva. At enda nevnir Heini eitt ítøkiligt hugskot, sum hann heldur kundi gjørt mun í nýggjum og umbygdum bygningum . – Tað kundi verið MVG frítt at keypa hurðar breiðari enn 70 cm. Um breiðari hurðar vóru normurin, høvdu nógvar av dagligu forðingunum ikki verið til staðar, sigur hann. Hann ásannar at nógv er betri enn fyrr, men arbeiðið als ikki er liðugt. – So leingi ein smøl hurð, ein gátt ella ein trappa kann av gera, um tú sleppur við, so er samfelagið framvegis ov trongt. Og tað eigur at kunna gerast betur.